Dünya ərzaq bazarında bahalaşma riskinin artması idxaldan asılı ölkələr, o cümlədən Azərbaycan üçün ciddi çağırışdır. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) qlobal ərzaq inflyasiyasının 2026-cı ilin sonu və 2027-ci ilin əvvəlində güclənə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir. Düyü isə bu risklərə xüsusilə həssas məhsullardan biridir.
FAO-nun məlumatına görə, sentyabrda qlobal ərzaq qiymətləri indeksi aylıq müqayisədə 1,5 faiz, illik müqayisədə isə 5,8 faiz yüksəlib. Hindistanda musson yağışlarının qeyri-bərabər paylanması düyü istehsalına mənfi təsir göstərib. Təşkilat 2026/2027-ci mövsümündə dünya düyü istehsalının əvvəlki mövsümün rekord səviyyəsindən 2,4 faiz aşağı olacağını proqnozlaşdırır.
Azərbaycan üçün əsas problem düyü üzrə idxaldan asılılıqdır. Dünya Bankının məlumatına görə, ölkə 2025-ci ildə təxminən 54 min ton emal olunmuş düyü idxal edib. İllik istehlakın 65–70 min ton olduğu nəzərə alınarsa, yerli istehsal tələbatın təxminən beşdə birini ödəyə bilər. Bu isə dünya bazarında qiymət artımının daxili bazara təsir riskini artırır.
Düyü istehsalında hava şəraiti mühüm rol oynayır. Quraqlıq, yüksək temperatur və suvarma suyunun azalması məhsuldarlığı aşağı sala bilər. İxracatçı ölkələrdə istehsalın azalması isə dünya bazarında təklifi məhdudlaşdıraraq qiymətləri yüksəldə bilər.
Risk yalnız düyü ilə məhdudlaşmır. Buğda, bitki yağları və şəkər də hava şəraiti, enerji və gübrə xərcləri, daşınma problemləri və ixrac məhdudiyyətləri səbəbindən bahalaşa bilər. İdxaldan asılılıq bu dəyişikliklərin Azərbaycana ötürülməsini sürətləndirə bilər. Bununla belə, dünya bazarındakı artımın yerli qiymətlərdə eyni səviyyədə təkrarlanması qaçılmaz deyil.
Bahalaşma riskini azaltmaq üçün düyü istehsalını artırmaq, suya qənaət edən texnologiyaları tətbiq etmək, fermerlərin xərclərini azaltmaq və idxal mənbələrini şaxələndirmək vacibdir. Eyni zamanda, ərzaq ehtiyatlarının düzgün idarə olunması bazarda kəskin qiymət sıçrayışlarının qarşısını almağa kömək edə bilər.
Azərbaycan üçün əsas məsələ təkcə dünya bazarında qiymətlərin yüksəlməsi deyil, belə şoklara qarşı dayanıqlı ərzaq təminatının qurulmasıdır. İdxaldan asılılığın azaldılması və yerli istehsalın gücləndirilməsi uzunmüddətli ərzaq təhlükəsizliyinin əsas şərtləridir//globalinfo.az
