Son illər regionlarda yaşayan əksər ailələrin gündəlik söhbətlərində bir söz tez-tez eşidilir – kredit. Toy kreditlə edilir, ev əşyası kreditlə alınır, hətta bəzən gündəlik ərzaq xərcləri belə borc hesabına qarşılanır. Kredit artıq sadəcə maliyyə aləti deyil, bir çox ailə üçün yaşamaq üsuluna çevrilib.
Rayon sakinləri ilə söhbətlər zamanı məlum olur ki, kredit götürmək əvvəllər çıxış yolu kimi görülürdüsə, indi məcburiyyət halını alıb.
Regionlarda əsas problemlərdən biri sabit və kifayət qədər gəlirin olmamasıdır. Mövsümi işlər, aşağı maaşlar və işsizlik ailə büdcəsini zəiflədir. Digər tərəfdən, bazar qiymətləri, kommunal xərclər, təhsil və sağlamlıqla bağlı ödənişlər artır. Bu vəziyyətdə kredit çoxlarına “asan həll yolu” kimi görünür.
Banklar və kredit təşkilatları isə regionlarda daha fəaldır. Sadələşdirilmiş prosedurlar, “sürətli kredit”, “zəmanətsiz borc” kimi təkliflər vətəndaşı düşündürmədən qərar verməyə sövq edir. Nəticədə ailə gəlirinin böyük hissəsi aylıq kredit ödənişlərinə gedir.
Kredit asılılığının tək səbəbi maddi çətinliklər deyil. Sosial təzyiq və adət-ənənələr də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Toyu sadə etmək istəməyən ailə, “el nə deyər?” düşüncəsi ilə kredit götürür. Evə yeni əşya alınmasa, övladın istəyi yerinə yetirilməsə, özünü cəmiyyətdə “geri qalmış” hiss edənlər az deyil.
Bu isə ailələri görünməyən bir borc zəncirinə salır. Borc artdıqca stress, ailədaxili münaqişələr və psixoloji gərginlik də artır.
Mütəxəssislərin fikrincə, kredit asılılığı artıq sosial problemə çevrilib. Borc yükü altında yaşayan ailələrdə sağlamlıq problemləri, depressiya və ailədaxili narazılıqlar daha çox müşahidə olunur. Uşaqlar isə bu mühitdə böyüyərək borcu normal həyatın bir hissəsi kimi qəbul edirlər.
Bəzi sakinlər problemin həllini yalnız dövlət dəstəyində görsə də, digərləri maarifləndirmənin vacibliyini vurğulayır. “Biz kredit götürməyi bilirik, amma onun nəticəsini düşünmürük”, – deyə bir müəllim bildirir.
Mütəxəssislər hesab edir ki, problemin həlli üçün bir neçə istiqamətdə addım atılmalıdır:
– regionlarda dayanıqlı iş yerlərinin artırılması,
– ailələr üçün maliyyə savadlılığı təlimləri,
– kredit şərtlərinə daha ciddi nəzarət,
– israfçılıq və sosial təzyiqlə bağlı ictimai düşüncənin dəyişməsi.
Kredit özü-özlüyündə pis deyil. Amma kredit yaşamaq üçün yeganə yol halına gəlirsə, bu artıq təhlükəli asılılıqdır. Borc üzərində qurulan həyat sabit olmur. Bu reallığı vaxtında qəbul etmək isə həm ailələrin, həm də cəmiyyətin gələcəyi üçün vacibdir.
Niyamət NOVRUZOV
